لحظات هفده گانه بهاران

صدرنشینی تاجیک ها در مسابقه شاهنامه های سینمایی

الهه آرانیان- ما ایرانی‌ها روی گنج خوابیده‌ایم؛ گنجی که اصلاً به چشممان نمی‌آید و آن، فرهنگ و ادبیاتمان است؛ کاش بیدار شویم و ببینیمش. البته گاهی به سراغش می‌رویم، نگاهی گذرا به آن می‌اندازیم و باز رویمان را برمی‌گردانیم و به سمت دیگری مایل می‌شویم. نتیجه‌اش هم این می‌شود که ناگهان خبردار می‌شویم فلان کشور، فلان ادیب و موسیقی‌دان ایرانی را به نام خودش مصادره کرده است.
چند روزی داد و بیداد راه می‌اندازیم و تمام. فراموش می‌کنیم و باز روز از نو، روزی از نو. این داستان غم‌انگیز برخورد ما با مفاخر و مشاهیر ادب و هنرمان است. ادبیات فارسی گنجی تمام نشدنی با ظرفیت‌های فراوان برای ارائه است. شاهنامۀ فردوسی تنها یکی از متن‌هایی است که قابلیت‌های بسیاری برای شناساندن و دیده شدن دارد؛ از جمله قابلیت تصویری و نمایشی شدن. اگر از یک شهروند ایرانی بخواهیم یک اثر سینمایی یا تلویزیونی با محوریت داستان‌های شاهنامه را نام ببرد، فکر می‌کنید چه جوابی خواهد داد؟ در عوض، آن سوی مرزهای ایران، به ویژه در تاجیکستان، قدرِ این گنج را حسابی می‌دانند؛ تاجیک ها شش دهه است که درباره مفاخر ادبیات کلاسیک فارسی، فیلم می سازند.
تاجیک‌ها برای ادبیات کلاسیک فارسی چه کرده‌اند؟
جالب است بدانید رئیس اتحادیه سینماگران تاجیکستان درباره آثار سینمایی این کشور که حدود 9 میلیون نفر جمعیت دارد، گفته است: «بهترین فیلم‌های ما در تاجیکستان بر اساس داستان‌های شاهنامه ساخته شده‌اند که ما از آن‌ها به عنوان فیلم‌های فاخر یاد می‌کنیم». تازه‌ترین فعالیت تاجیک‌ها درباره شاهنامه و فردوسی، اجرای نمایش «فردوسی» به کارگردانی عثمان اف در فروردین ماه امسال بود که در شهر دوشنبه روی صحنه رفت. همین کارگردان در سال 1387 برای اجرای نمایش «رستم و سهراب» در جشنواره تئاتر فجر ایران، جایزه بهترین نمایش و قربان صابر برای اجرای نقش سهراب جایزه بهترین بازیگر نقش مرد را دریافت کرد. یکی دیگر از آثار نمایشی تاجیک‌ها فیلم سینمایی «رستم و سهراب» است که در سال 1971 میلادی(1350 شمسی) و در دوران اتحاد جماهیر شوروی ساخته و با استقبال فراوانی مواجه شد. بوریس کیمیاگروف، کارگردان این فیلم، دو فیلم دیگر با نام‌های «رستم» و «داستان سیاوش» هم ساخته است. همین کارگردان در سال 1958 میلادی(1337 شمسی) فیلم «سرگذشت یک شاعر» را هم درباره رودکی سمرقندی، پدر شعر فارسی تولید کرد.

بیمبولات واتایف (۱۵ مارس ۱۹۳۹–۹ مه ۲۰۰۰) بازیگر اهل اتحاد شوروی و روسیه بود.و هم چنین از ایفاگران نقش رستم '

بیمبولات واتایف

• جاده‌های آتشین (مجموعه تلویزیونی) (۱۹۷۸)
• افسانه سیاوش (۱۹۷۶)
• ابوریحان بیرونی (۱۹۷۴)
• در شن‌های سیاه (۱۹۷۳)
• رستم و سهراب (۱۹۷۱)
• افسانه رستم (۱۹۷۱)
• چرمن (۱۹۷۰)
• شاهزاده ایگور (۱۹۶۹)
• به نام قانون (۱۹۶۸)
• وداع (۱۹۶۶)
• هفت باد (۱۹۶۲)

داریوش ارجمند و چهل سرباز روایتی ناقص از شاهنامه فردوسی

رستم و سهراب (فیلم ۱۳۳۶)

رستم و سهراب فیلمی به کارگردانی مهدی رئیس فیروز، شاهرخ رفیع و نویسندگی ابوالقاسم جنتی عطایی ساختهٔ سال ۱۳۳۶ است.

• حسین معطر
• روفیا در نقش تهمینه
• پرویز تقوی
• دلبر
• اکبر خواجوی
• تهمینه

• خبرآنلاین

• فردوسی فیلمی که فقط رضا شاه ان را تماشا نمود

• 

  محمد تهامی‌نژاد، پژوهشگر سینما در نشست نمایش نسخه مرمت شده فیلم «فردوسی»، به حاضران در جلسه گفت، این اثر سینمایی، ۸۵ سال پیش به سفارش وزارت معارف وقت ساخته شده است و تنها عده کمی از جمله رضاشاه آن را دیده‌اند.،

  محمد تهامی‌نژاد، پژوهشگر سینما که به عنوان کارشناس تاریخ سینما در مراسم نمایش نسخه مرمت شده فیلم سینمایی «فردوسی» در موزه سینمای ایران حضور داشت، گفت: «مهمترین نکته‌ای که امروز با نمایش فیلم مشخص می‌شود، اهمیت آرشیو فیلم‌ها است و ما امروز شاهد بخش گمشده‌ای از تاریخ سینما هستیم.»

  وی ادامه داد: «پیدا شدن هر فیلمی بدین معنی است که تاریخ سینما از یک تاریخ شفاهی خارج و به یک تاریخ واقعی تبدیل می‌شود. تاریخ سینمای ما تا قبل از آن‌که فیلم‌های دوره قاجار پیدا شود، شفاهی بود.»

  

  این پژوهشگر سینما ادامه داد: «امروز در بسیاری از فیلمخانه‌های جهان، روش‌های جدیدی برای نگهداری فیلم‌ها وجود دارد زیرا نگهداری فیلم‌ها به اندازه خود فیلم‌ها حائز اهمیت است و پیداشدن فیلم «فردوسی» این امید را در ما زنده می‌سازد که شاید روزی سایر فیلم‌های سپنتا و یا فیلم‌های دیگر تاریخ سینما همانند این فیلم پیدا شوند.»

  تهامی‌نژاد با اشاره به اینکه تماشاگرانی که امشب در این سالن هستند، جز معدود تماشاگران فیلم «فردوسی» در ۸۵ سال گذشته هستند، گفت: «این فیلم تنها یک‌بار آن هم در جشن هزاره فردوسی به نمایش درآمد و فیلم «فردوسی» را فقط شما و پهلوی اول (رضاشاه) دیده‌اید. سپنتا به عنوان نماینده رسمی شرکت امپریال فیلم کمپانی علاقه داشت در هزارمین سالروز تولد فردوسی فیلمی را درباره زندگی وی بسازند و در توس نمایش دهد به همین دلیل دست به ساخت این فیلم زد.»

  این استاد دانشگاه یادآور شد: «بنا به برخی اسناد این فیلم به سفارش وزارت معارف وقت ساخته شده است. فیلم «فردوسی» نخستین فیلم ایرانی است که با مشارکت و حمایت دولت ایران ساخته شده است. کارگردان اصلی این فیلم خان بابا اردشیر ایرانی بود و سپنتا تنها به کارگران ایده می‌داد، در واقع فیلم دارای ۲ کارگردان بود. البته منظور از ایده مشخص نیست که آیا فیلمنامه بوده یا خیر.»

  تهامی‌نژاد ادامه داد: «همچنین این فیلم جزو اولین فیلم‌هایی است که صدا در آن نقش مهمی دارد و دیالوگ‌ها با صدای بلند بیان شده است تا به خوبی ضبط شود و انصافا می‌توان گفت صدا عالی ضبط شده است.»

  وی در پایان گفت: «تا پیداشدن نسخه کامل «فردوسی» و اینکه سازندگان فیلم با چه هدفی آن را ساختند باید منتظر ماند و ره یافت سازندگان فیلم به زندگی فردوسی بدون دیدن نسخه کامل همچنان نامکشوف است و شایسته نیست که با تنها بخشی از فیلم که بازسازی شده، فیلم اصلی را سنجید.»

  

  فیلم سینمایی «فردوسی» ساخته عبدالحسین سپنتا در سال‌های ۱۳-۱۳۱۲ ساخته شده است که مربوط به ۸۵ سال پیش است. ۲۰ دقیقه از این فیلم ۴۰ دقیقه‌ای توسط فیلمخانه ملی ایران مرمت و توسط موزه سینمای ایران برای منتقدان، علاقمندان سینما، دانشجویان هنر، سینما، تاریخ و اهالی رسانه نمایش داده شد.

  نقد و بررسی انیمیشن رستم و سهراب

  توسط : کدومو ارزیاب کدومو

  

  دیدگاه کدومو

  رستم پس از ازدواج با تهمینه، برای دفاع از میهنش به ایران بازمی‌گردد و فرزند تازه‌متولد‌شده‌اش را نمی‌بیند. سال‌ها بعد، افراسیاب برای نابودی ایران و قهرمانش نقشه‌ی شومی طراحی می‌کند تا پدر به دست پسر جوانش کشته شود. «رستم و سهراب» محصول مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی است که در سال 1392 اکران شد.

  ژانر : ماجراجویی

  آنچه لازم است والدین بدانند

  این انیمیشن به شرح داستان معروف «رستم و سهراب» با نگرشی جدید در پایان آن می‌پردازد. نبرد و مبارزاتی زیادی در انیمیشن به تصویر کشیده می‌شود که در بسیاری از آن‌ها، سربازان و فرماندهان کشته یا زخمی می‌شوند. در برخی صحنه‌ها شاهد خون‌ریزی و جراحت هستیم. نمایش برخی موجودات ترسناک، مرگ مادر و جدایی از فرزند ممکن است مخاطبان کودک را بترساند. این انیمیشن عاری از هرگونه ناهنجاری اجتماعی است. روایت داستان به‌گونه‌ای است که کودکان به‌سادگی متوجه اتفاقات شوند. سریال به‌خوبی دفاع از میهن و سنت را به تصویر می‌کشد و این مفهوم را به‌سادگی به کودکان آموزش می‌دهد. رستم شخصیتی قهرمانی و در حد یک الگوی مثبت در این انیمیشن به تصویر کشیده شده است.

  پیام اصلی انیمیشن «رستم و سهراب»، دفاع از میهن و ستایش فرهنگ پهلوانی است. این انیمیشن فرصت مناسبی برای آشنایی بیشتر کودکان و نوجوانان با فرهنگ و هویت ایرانی است. والدین می‌‌توانند در گفت‌وگوهای خود به سنت دیرینه دفاع از میهن و معرفی قهرمانان ملی به فرزندان خود بپردازند. درصورتی‌که فرزندان علاقه‌ی زیادی به این انیمیشن و داستان آن نشان دادند، والدین می‌توانند برخی از داستان‌های شاهنامه را که مناسب با سن و روحیات فرزندشان تشخیص می‌دهند، برای او بخوانند.

  خلاصه: پیام اصلی انیمیشن «رستم و سهراب»، دفاع از میهن و ستایش فرهنگ پهلوانی است.

  با فرزندان خود صحبت کنید درباره

  رستم به‌عنوان یک قهرمان ملی، چه ویژگی‌هایی دارد؟

  ویژگی‌های رستم را به‌عنوان یک الگوی مناسب برای کودک خود توضیح دهید.

  نظر فرزندتان را درباره‌ی داستان و شخصیت‌ها بپرسید.

  کودک شما چه اطلاعاتی درباره‌ی شاهنامه‌ی فردوسی دارد؟ درباره‌ی شاهنامه‌ی فردوسی و اهمیت آن با کودک خود سخن بگویید.

  درباره‌ی مفهوم «وطن» و «میهن» با کودک خود سخن بگویید. در طول این گفت‌وگو به دلاوری‌های قهرمانان ایرانی برای حفظ میهن اشاره کنید.

  خلاصه: نظر فرزندتان را درباره‌ی داستان و شخصیت‌ها بپرسید.

  داستان اثر

  «رستم» در سفر به «سمنگان» دلبسته‌ی دختر پادشاه، «تهمینه»، می‌شود و با او ازدواج می‌کند. باحمله‌ی «تورانیان» به «ایران»، «کیکاووس»، شاه ایران، از رستم می‌خواهد تا او به نبرد تورانیان و «افراسیاب» برود. رستم نیز باوجود مخالفت تهمینه و بارداربودن او، سمنگان را ترک می‌کند. سال‌ها بعد «سهراب» به بهترین‌جنگاور سمنگان و توران تبدیل می‌شود. جاسوسان «اسفندیار» به او خبر می‌دهند که سهراب، قهرمان سمنگان، پسر رستم است. بنابراین او این‌بار برای نابودی ایران و قهرمانش تصمیم می‌گیرد سهراب را همراه با لشگری به ایران بفرستند تا سهراب با ازبین‌بردن پدرش، ایران را دراختیار او بگذارد. رستم و سهراب در مقابل یکدیگر قرار می‌گیرند و نبردی دشوار می‌کنند. هر دو قهرمان از قدرت و توانایی طرف مقابل شگفت‌زده می‌شوند و متوجه حس خاصی بین یکدیگر می‌شوند. مبارزه به جایی می‌رسد که سهراب فرصت کشتن رستم را نیز پیدا می‌کند؛ اما احساساتش مانع از کشتن رستم می‌شود. در میانه‌ی نبرد آخر و با ورود ناگهانی تهمینه به محل جنگ، او رستم را به سهراب معرفی می‌کند و هر دو قهرمان نبرد را پایان می‌دهند.

  جزئیات اثر

  کارگردان : کیانوش دالوند

  نویسنده : مسعود نوری، بهرام حیدری، کیانوش دالوند

  تهیه‌کننده: داریوش دالوند

  بازیگران: محمدرضا علیمردانی، مجید حبیبی

  شخصیت‌ها:

  رستم: قهرمان ایرانی است که از کشورش دربرابر حملات اسفندیار دفاع می‌کند. او پس از ازدواج با تهمینه، برای دفاع از ایران، سمنگان را درحالی ترک می‌کند که تهمینه باردار است. او درنهایت به کمک سهراب، اسفندیار را شکست می‌دهد،

  سهراب: او فرزند رستم و تهمینه است که در جنگاوری تبحر بالایی دارد. او نه‌تنها پدرش را ندیده است، بلکه هیچ‌اطلاعی از نام و ویژگی‌های او ندارد،

  تهمینه: او فرزند شاه سمنگان است و پس از ازدواج با رستم، صاحب فرزندی به نام سهراب می‌شود. او تلاش می‌کند رستم را از ترک سمنگان منصرف کند؛ اما رستم به ایران می‌رود،

  اسفندیار: او پادشاه توران است و قصد نابودی ایران و پادشاهی‌اش را دارد. پس از شکست اولیه از رستم، او با اطلاع از نسبت رستم با سهراب، تصمیم می‌گیرد رستم را به‌وسیله‌ی سهراب از بین ببرد.

  کشور سازنده: ایران

  شرکت سازنده: مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی و استودیو انیمیشن آریا

دانشگاه و سینما راه خود را می‌روند
وقتی از دکتر محمدرضا ترکی، استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران و عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی درباره توجه ویژه تاجیک‌ها به ادبیات فارسی به ویژه شاهنامه پرسیدیم، به خراسان گفت: «تاجیک‌ها هم مانند ما فارسی‌زبان هستند و از این راه برای خود هویت‌سازی می‌کنند. در حالی که متاسفانه ما دغدغه‌ای در این زمینه نداریم ولی آن‌ها بسیار فعال هستند». دکتر ترکی با بیان این که دغدغه سینما و تلویزیون ما موضوعاتی مانند عشق‌های چند ضلعی و... است، اضافه کرد: «دانشکده‌های هنر نگاهی کاملاً غرب‌گرا دارند و دانشکده‌های ادبیات هم هیچ ارتباطی با آن‌ها ندارند. بسیاری از سینماگران و فیلم‌سازان ما هم با متون ادبی آشنا نیستند بنابراین دغدغه کار دربارۀ هویت ایرانی برایشان مطرح نیست».