تعرض یزدگرد سوم به خانواده آسیابان در مرو بحثی دراماتیک است، نه گزارش قطعیِ تاریخی. در منابع اصلی تاریخ‌نگاری ساسانی چنین روایتی به‌صورت مستند و روشن نقل نشده است.‎‏‎ ...

ریشه کجاست؟

  • روایتِ مشهور تاریخی فقط می‌گوید یزدگرد سوم در آسیابی نزدیک مرو پنهان شد و آسیابان به طمع مال یا با حرکت دیگران او را در خواب کشت. از تجاوز سخنی صریح در منابع کهن نیست.‎‏‎ ...

  • موضوع تجاوز بیش از هر جا در نمایشنامه «مرگ یزدگرد» اثر بهرام بیضایی برجسته شده است. در این اثر، در بازجویی از آسیابان و خانواده‌اش، یکی از روایت‌ها این است که آسیابان شاه را به‌خاطر تجاوز به همسرش کشته است.‎‏‎ ...

  • خودِ نمایشنامه‌ نشان می‌دهد روایت‌ها با هم نمی‌خوانند و نویسنده عمداً چند روایت متناقض می‌آورد تا بگوید «حقیقت تاریخی» روشن و یکدست نیست. بنابراین، این متن را قطعی نمی‌کند، بلکه آن را به پرسش می‌گذارد.‎‏‎ ...

اولین بار چه کسی مطرح کرد؟

  • به‌صورت دقیق نمی‌توان گفت اولین نفر چه کسی بوده است، اما چهره مشهور و روایی این ماجرا در ادبیات معاصر را از همه، نمایشنامه و فیلم «مرگ یزدگرد» معروف کرده است. در متون کلاسیک تاریخ‌نگاری اسلامی و ایرانی، ماجرای «قتل شاه به دست آسیابان» است، نه «تجاوز شاه». برگرفته از ویکی پدیا و چند سایت اینترنتی دیگر .