لحظات هفده گانه بهاران

تهران- ایرنا- علی تجویدی یکی از آهنگسازان مشهور به شمار می‌رفت که سبک نوازندگی خاص و متفاوت بفردی داشت، به گونه‌ای که قدرت آرشه و تکنیک برجسته او در استفاده از ظرایف موجود در موسیقی کلاسیک بسیار تحسین برانگیز و زیبا بود.

شاگردپروری کردی و من را شرمنده خودت! تا جایی که وادارم کردی تا این سن و سال هم‌چنان کار کنم. اینها بخشی از سخنان محمود فرشچیان نقاش و نگارگر درباره علی تجویدی است.

زندگی و موسیقی

علی تجویدی در ۱۵ آبان ۱۲۹۸ خورشیدی در خیابان ری تهران متولد شد. وی از همان اوان کودکی زیر نظر پدرش هادی خان تجویدی که خود هنرمندی و از شاگردان ممتاز کمال الملک بود، داشت و چون پدر بزرگتر بر نقاشی و مینیاتور با موسیقی هم قرار داشت و تار را نزد درویش فرا گرفته بود و آن را شیرین می نواخت، کم علی را با این ساز آشنا کرد. پس از چندی که وی به مرحله نوجوانی رسید و وارد پیشاهنگی شد. خودش گفته است که «اولین سازی که آموختم، تار بود. ضمناً موقعی که در دبیرستان تحصیل می‌کردم، به گروه پیش آهنگی وارد شدم».

فراگیری موسیقی

علی نواختن فلوت و «نت» موسیقی را نزد درویش ظهیرالدینی آموخت و از ۱۶ سال ویولن را ابتدا سپهری آموخت و سپس مدت ۲ سال نزد حسین یاحقی به فراگیری ردیف های موسیقی ایرانی مشغول شد. آنچنان که خودش در مورد این دوران گفته که «فلوت و نی را نزد ظهیرالدینی و نت خوانی را از موسی معروفی در مدرسه دارالفنون آموختم. ویولن را نزد نصرت الله سپهری که از شاگردان کلنل وزیری بود، فراگرفتم و سپس به کلاس حسین یاحقی رفتم و ردیف را آموختم. ۶ سال به کلاس مرحوم ابوالحسن صبا رفتم و نزد این استاد به فراگرفتن موسیقی و نوازندگی ویولن پرداختم. در ضمن، سه تار و ضرب را هم نزد ایشان یاد گرفتم و برای پیشرفت تکنیک ویولن، بنا به توصیه ایشان سه سال نزد ملیک آبراهیمیان و بابگن تامبرازیان رفتم و کتاب های شوچیک، کایزر و هر مالی را کار کردم و همچنین به کمک یکی از دوستانم با حاج آقا محمد قهرمانان آشنا و جناب رکن الدین مختاری و سایر موسیقی های مرحوم دان برومند».

تجویدی دستگاه های کامل ایرانی را نزد این استادان آموخت و چون ذوق آهنگسازی، بنا به توصیه رکن الدین مختاری به ساختن آهنگ پرداخت و فن آهنگسازی و هارمونی را از هوشنگ استوار و روح الله خالقی آموخت و همچنین ارکستراسیون را از کلاس درس ضیاء مختار فراگرفت و در کلاس کنسرواتور آزاد موسیقی نام نویسی کرد.

ساختار در حوزه موسیقی

این استاد موسیقی از حدود 1327 خورشیدی در رادیو کار نواز، آهنگسازی، عضویت کمیسیون موسیقی و از 1329 خورشیدی با معرفی ابوالحسن صبا به عنوان تکنواز در رادیو، ویولن نواخت.

تجویدی از آغاز برنامه گلها به عنوان آهنگساز و نوازنده به اتفاق صبا و مرتضی محجوبی و چند نفر دیگر با ارکستر گلها همکاری داشت و آهنگ هایی به صورت ترانه ساخت که بیشتر در برنامه گلها اجرا شد.

ت

از آنجایی که موسیقی ایرانی با ادبیات فارسی، فلسفه و عرفان شرق علاقه کامل دارد و رشته تحصیلی تجویدی هم در زمینه ادبیات فارسی بود، بنابراین در کنار کار موسیقی ایرانی از مطالعه کتاب ها در این زمینه غفلت نورزید و ضمن آموزش در خدمت ابوالحسن صبا در کنار تعلیم شاگردان پرداخت و در کلاس آزاد موسیقی آن زمان، عنوان استادیار را به کاردهی و هنرنمایی در موسیقی صبا. گرفت.

عمر

تجویدی به حق یکی از بزرگترین آهنگسازان معاصر این سرزمین است که شاهکارهای بی شماری در پهنه هنر موسیقی از خود به یادگار بر جای گذاشته است. آهنگ های پرآوازه و دلنشین او که در آرشیو برنامه های گلها ضبط و نگاه می کنند یکی از میراث های گرانبهای هنر این مرز و بوم به شماره می رود.

سبک هنری

تجویدی در اجرای تکنوازی و جواب آوازهایش با ویولن حالت های مخصوص به خود که دارای ویژگی خاصی بود که از شخصیت های بزرگ او می آمد. سکوت ها و قطع های مطبوع میان آوازهایش، وقاری که در موسیقی نوازندگان و خوانندگان اصفهانی داریم، تداعی می کرد.

نوازندگی ویولن او بدون هیچ گونه حالت لمپنی و سبکی بود که در نوازندگی ویولن در زمان او بسیار مرسوم بود. ساز او جایگاهش با این دست نوازندگان متمایز و بسیار سنگین و دور از غلوهای زننده این دسته از نوازندگان بود.

سه تار نوازی او با این که زیر نظر استاد صبا پیشرفت اما بیشتر از سبک او پیروی نمی کند، مانند نوازندگی ویولنش که به استادش حسین یاحقی یا استاد دیگرش صبا شبیه نبود و مخصوص او بود.

دیدگاه های دیگران

فرهاد فخرالدینی که در گذشته از شاگردان تجویدی درباره استادش می‌گوید: زمانی که شاگرد آقای تجویدی بودم، استاد صبا به تازگی فوت کرده و آقای تجویدی با علاقه و عشق به ما آموزش می‌دادند. بر ردیف های ایرانی کاملاً تسلط و حق بزرگی بر گردن موسیقی ایرانیان دارند. برای آغاز کار ارکستر ملی با این که بیمار بودند، همراه با آقای شجریان از او خواستیم تا قطعاتی را بسازند و کارهای خیلی خوبی ساختند.

توکل نیز که در نزد فضل اللهی موسیقی را فراگرفت در خصوص استادش گفته است: در آن زمان به پدر من پیشنهاد دادند که آقای تجویدی که استاد ردیف موسیقی ایرانی بودند، آموزش ببینم. در حضور ایشان کسب فیض کردم. کارهای او ماندگار بود و هنوز هم دارند. نوع ملودی‌های او در ذهن می‌نشیند و آدم به دنبال این می‌رود که بقیه آن کجاست را ببیند.

زهرا تجویدی دختر تجویدی نیز درباره پدرش گفته است: سبک آهنگسازی پدرم با دیگران تفاوت دارند. پدرم معتقد بود که شاعر و آهنگساز باید در حال و هوای واحدی باشند. پدرم همیشه ویولن تمرین می‌کرد. او برای تمرین، گل قالی را چند بار دور می‌زد و می‌نواخت. پدرم پس از انقلاب چون تصمیم نداشت، تسلیم بیکاری شود، علاوه بر آن بر سه تار و وون تمرین تار نیز می‌کرد.

فعالیت پس از انقلاب

تجویدی پس از انقلاب نیز مصدر خدمات فرهنگی بسیار بوده است. از جمله تدریس در مقطع کارشناسی ارشد هنر به دعوت دانشگاه هنر تهران بین سالهای ۱۳۷۰ تا ۱۳۷۵ خورشیدی. وی در سالهای پایانی عمر، بسیار کم کار شده بود و تنها کاری مشترک با علی‌اصغر شاه‌زیدی و تصنیفی با صدای محمدرضا شجریان به مناسبت آغاز کار ارسال‌کننده ملی ایران اجرا شد، آلبوم «یاد استاد» در بهار ۱۳۷۷ با صدای علیرضا افتخاری و آثاری از علی تجویدی منتشر شد. او همچنین، منتخب چهارمین همایش چهره‌های ماندگار در ۱۳۸۳ بود.

این آهنگساز برجسته در سال های پایانی عمر خود حدود چهار سال به بیماری مبتلا شد و سرانجام در بام ۲۴ اسفند ۱۳۸۴ خورشیدی چشم از جهان فروبست