آتش کاروان
بیژن ترقی (زادهٔ ۱۲ اسفند ۱۳۰۸ در تهران – درگذشتهٔ ۴ اردیبهشت ۱۳۸۸ در تهران) شاعر و ترانهسرای ایرانی بود.
آتش کاروان با صدای دلکش یکی از پرآوازهترین ترانههای اوست. بیژن ترقی ترانههای به یاد ماندنی بهار دلنشین، آتش کاروان و برگ خزان و نیز سرود وطنم (ایران جوان با صدای سالار عقیلی) را سروده است . بیژن ترقی در ۱۲ اسفند ۱۳۰۸ در شهر تهران به دنیا آمد.
ترانهٔ «بهار دلنشین» کار مشترک بیژن ترقی با روحالله خالقی بود. این ترانه با صدای بنان ماندگار شد.
بیژن ترقی با پرویز یاحقی نیز سه ترانهٔ ماندگارِ «برگ خزان»، «افسانهٔ محبت» و «میزده» را ساخت که هر سه ترانه را مرضیه خواند.
گفته میشود بیژن ترقی سبک تازهای را وارد ترانهسرایی ایران کرد.
محمود خوشنام، کارشناس موسیقی سنتی ایرانی میگوید:
مهمترین نقش بیژن ترقی، تقویت جنبههای روایی و داستانگونه کردن ترانهها و افزودن جنبههای تصویری به آنهاست که این پدیده را در آتش کاروان و نیز ترانههای تصویریای چون برگ خزان میتوان دید.
بهگفتهٔ آقای خوشنام، سهگانهٔ مشترک بیژن ترقی با پرویز یاحقی، از نظر فرم و ساختار آهنگ، یکسانیهایی با هم دارند، از جمله اینکه یاحقی مقدمهٔ وسیعی برای ترانهها در نظر گرفت و ترقی هم در بخش شعر، جنبههای تصویری را مد نظر قرار داد.
مجموعهٔ سرودههای او در کتابی با عنوان «آتش کاروان» گرد آمدهاست.
وی در کتاب «از پشت دیوارهای خاطره» پنجاه سال خاطرات خود را در زمینهٔ شعر و موسیقی جمعآوری کرده و از جمله به نقل خاطرات خود با شعرا و آهنگسازانی چون نیما یوشیج، شهریار، پرویز یاحقی، ابوالحسن صبا، رهی معیری و علی تجویدی پرداختهاست.
قرار است که ادامهٔ خاطرات او در کتابی تحت عنوان «پنجرهای به باغ گل» به بازار کتاب عرضه شود. ترقی در این کتاب به چگونگی سروده شدن تعدادی از ترانههای خود اشاره کردهاست.
بیژن ترقی از سال ۱۳۳۵ با رادیو ایران نیز همکاری میکرد.
ترقی فعالیت ادبی خود را با استادانی چون ملکالشعرای بهار، امیری فیروزکوهی، نیما یوشیج و شهریار آغاز کرده بود و با هنرمندان و آهنگسازان نامی روزگار خود چون ابوالحسن صبا، رضا محجوبی، علی تجویدی، داریوش رفیعی و پرویز یاحقی همکاری نزدیک داشت.
وی در ساعت ۲ بامداد جمعه، چهارم اردیبهشتماه ۱۳۸۸ خورشیدی مطابق با ۲۴ آوریل ۲۰۰۹ میلادی در سن ۷۹ سالگی در منزلش درگذشت.
این ترانهسرای پیشکسوت که در تابستان سال ۱۳۸۷ سکتهٔ قلبی کرد و بیماریاش تشدید شد، زمانی گفته بود:
با اینکه مردم هنوز ترانههای مرا زمزمه میکنند، از یادها رفتهام. از وقتی مریض شدم، کسی احوالی از من نمیپرسد
کتابشناسی
- آتش کاروان، نشر جاویدان، ۱۳۸۵
- از پشت دیوارهای خاطره
- فرهنگ انگلیسی به فارسی انتشارات خیام
- فرهنگ فارسی به انگلیسی انتشارات خیام
تصنیفهای نامدار
از تصنیفهای نامدار او میتوان به موارد زیر اشاره نمود:
- میزده شب چو ز میکده باز آیم
- برگ خزان
- به زمانی که محبت شده همچون افسانه
- صبرم عطا کن
- پشیمانم
- مرا نفریبی
- بهار نورسیده
- به خاطر تو
- جام مدهوشی
- سروش آسمانی
- شهزاده رویا
می زده شب چو ز میکده باز آیم بر سر کوی تو من به نیاز آیم
------------**##**------------
دلداده ی رهگذرم از خود نبود خبرم ای فتنه گرم
------------**##**------------
می زده شب چو ز میکده باز آیم بر سر کوی تو من به نیاز آیم
------------**##**------------
دلداده ی رهگذرم از خود نبود خبرم ای فتنه گرم
------------**##**------------
شب ها سر کوی تو آشفته چو موی تو
------------**##**------------
می آیم تا جویم خانه به خانه مگر از تو نشانه
------------**##**------------
می خانه به می خانه پیمانه به پیمانه راه تو میپویم
------------**##**------------
این می و مستی بود بی تو بهانه
------------**##**------------
------------**##**------------
میسوزم شب ها با شمع رخ تو با سوز نهان
------------**##**------------
میسازم با این آتش دل خود با کاهش جان
------------**##**------------
تشنه ای به راه سرابم به لب رسیده جان چو حبابم مست ام و خرابم
------------**##**------------
فارغ از غمم چه نشستی چرا دل مرا بشکستی همچو من تو مستی
------------**##**------------
مست از باده یا از آن نگه بر تو عاشقم یا بر روی ماه
------------**##**------------
من بر تو عاشقم قلب من نشد شاد از عشق تو داد از عشق تو
------------**##**------------
------------**##**------------
می زده شب چو ز میکده باز آیم بر سر کوی تو من به نیاز آیم
------------**##**------------
دلداده ی رهگذرم از خود نبود خبرم ای فتنه گرم------------**##**------------
. خدای نور،