کسانی که به آرزوی آزادی یا شغل یا امنیّت یا منظور دیگری، اقامت در خارج را انتخاب کرده‌اند، از یک جهت شاید بُرد داشته‌اند، ولی از جهت دیگر باخت با آنهاست، زیرا گوهرِ تاریخیِ خود را بی‌کارکرد گذارده‌اند. بعضی گفته‌اند که «هرجا فرهنگ ایران در یاد ماست، آنجا وطن ماست»، ولی این با واقعیّت تطبيق نمی‌کند، زیرا فرهنگ وابسته به خاک است، جدایی ناپذیر از کلّ جوّ کشور. حتّی مولوی در قونیه، با آنکه شهری با فرهنگ ایرانی بود و گرداگردش فارسی زبانان بودند، مثنوی خود را با این «فراق نامه» شروع کرد که:
«هرکسی کو دور ماند از اصل خویش
باز جوید روزگار وصل خویش
سینه خواهم شرحه شرحه از فراق
تا بگویم شرح درد اشتیاق».
به نظر می‌رسد که این وضع، یکی از تراژدی‌های بزرگ قرن است. در گذشته نیز مهاجرت بوده است، ولی کم و بیش به کشورهای هم فرهنگ، اکنون وضع خشن‌تر است و آثار روانی‌اَش شاید بعدها آشکار شود.
.....................
❇️ : استاد ژاله آموزگار
(با سپاس از مجلّه‌ی آذربایجان)
.....................

💎کانال دکتر محمّد‌علی اسلامی نُدوشن سرو سخنگو